پایان نامه های سری هفدهم

بررسی وتحلیل اجتماعی سفرنامه ناصر خسرو ۹۲

طولانی سلطان محمود وخشکسالی بی سابقه در خراسان که به محصولات کشاورزان صدمات فراوان زد ونیز شیوع بیماری وبا در این خطه که جان عده زیادی از مردم را گرفت.
وی که بدنبال سرچشمه حقیقت می گشت با پیروان ادیان مختلف از جمله مسلمانان ، زرتشتیان، مسیحیان، یهودیان ومانویان به بحث وگفتگو پرداخت واز رهبران دینی آنها در مورد حقیقت هستی پرس وجو کرد اما از آنجا که به نتیجه ای دست نیافت ، دچار حیرت وسرگردانی شد وبرای فرار از این سرگردانی به شراب ومی گساری وکامیاریهای دوران جوانی روی آورد.
در سن چهل سالگی شبی در خواب دید که کسی او را می گوید « چند خواهی خوردن از این شراب که خرد از مردم زایل کنی؟ اگر بهوش باشی بهتر» ناصر خسرو پاسخ داد: حکما چیزی بهتر از این نتوانستند ساخت که اندوه دنیا ببرد. مرد گفت: حکیم نتوان گفت کسی را که مردم را به بیهوشی وبی خردی رهنمون باشد عاقبت جوینده یابنده بود وبه سمت قبله اشاره کرد بنابراین نتیجه می گیریم که ناصر خسرو در اثر این خواب دچار انقلاب فکری شده از شراب وهمه لذائذ دنیوی دست شست، شغل دیوانی را رها کرد وراه سفر حج در پیش گرفت وی به مدت هفت سال در سرزمینهای گوناگون به سفر پرداخت وتجارب گرانبهائی افزود که ماحصل آن دیوان خسرو است .
فصل دوم
پیشینه تحقیق
پیشینه تحقیق
چهار نوع روش تحقیق وجود دارد الف) روش تحقیقی، توصیفی، تحلیلی.
این نوع تحقیق را متن های مکتوب، شفاهی وتصویری در باره موضوع تشکیل می شود ومتن هایی نظیر کتاب ها، مقاله ها، فیلم وعکس وتجزیه وتحلیل وتوصیف بر اساس داده های گرد آوری شده است به هم چنین بر اساس شرایط ومراحل پیش روی تحقیق طبقه بندی می شود .
این عناصر ممکن است کلمه ها، جملات یا متن های کامل در آثار مکتوب یا شفاهی باشد.
ب) ابزار گردآوری اطلاعات: فیش برداری، شبکه کامپیوتری و…
ج) روش گردآوری اطلاعات: روش مطالعه کتابخانه ای وبررسی متون ومحتوای مطالب و کتابخانه دانشگاه بوده است .
د) روش تجزیه وتحلیل اطلاعات : در مطالعه سفرنامه وکتابهای موجود وسایت ها ومقاله ها مباحث مختلفی در مورد ناصر خسرو وعقاید ومذهب او وهمچنین سلسله مراتب ومدارج او و این که او از محبان اهل بیت بوده مطرح گردیده است ضمن اینکه سفرنامه او برای عامه مردم نوشته شده ودر مورد مسائل مذهبی معمولاً ساکت بوده است .
۱-آقای فریدون بدرعی در کتابش، ناصر خسرو لعل بدخشان در مورد مکه شهر حج وزیارت ، چنین گفته است حج کعبه یا زیارت مکه مدتهای دراز پیش از آنکه حضرت محمد(ص) دین اسلام را در قرن هفتم میلادی به شبه جزیره عربستان عرضه دارد، امری متداول بوده است نخستین پرستشگاه را حضرت ابراهیم برای عبادت بندگان خدا بنا نهاد، خود حج مراسم ومناسک متعدد و مشخصی دارد که به جای آوردن آنها در مکه واطراف آن در روزهای معینی از ماه ذوالحجه چندین روز طول می کشد ( فریدون بدرعی، ۱۳۸۰،۰۰۰)

خواندن مطلب دیگر:  مقاله - بررسی رابطه بین استفاده از شبکه‌های اجتماعی و گرایش دینی- قسمت ...

  1. آقای دکتر محمد علی زکی، در مقاله بررسی جامعه شناختی سفرنامه ناصر خسرو چنین بیان کرده است : زندگی ناصر خسرو را می توان به سه دوره تقسیم نمود: دوره اول از کودکی تا ۴۲ سالگی است که از آغاز جوانی به تحصیل علوم مختلف همت گماشت ، دوره دوم آغاز وانجام سفر هفت ساله او که از تاریخ ۲۳ شعبان ۴۳۷ هجری قمری آغاز وتا سه شنبه ۲۶ جمادی الاخر ۴۴۶ هجری قمری به طول انجامید ،دوره سوم از ۵۰ سالگی تا پایان عمر ناصر خسرو را شامل می شود در این دوره در پی آشنایی وتوجه به مسائل دینی سرانجام به مرتبه جهت فایل یافت که در سلسله مراتب ومدارج سیراهل باطن، در مذهب اسماعیلی مرتبه سوم از درجات هفتگانه تلقی می شود( محمدعلی زکی، بی تا..۲۵-۲۸)
  2. دکتر محمدرضا توکلی صابری، در مقاله ای تحت عنوان پابه پای ناصرخسرو در سفرها(جاده ابریشم) چنین گفته است ناصر خسرو قبادیانی مروزی حکیم، شاعر ، نویسنده، فیلسوف، جهانگرد، مرد خرداندیش، شیردل دانا، راهجوی نستوه وابرمرد پرسنده وجوینده پارسی بود مهمترین اثر ناصر خسرو سفرنامه وی است که در آن سفر خود را از مرو به مکه وسپس به قاهره وسرانجام بازگشت خویش به بلخ را شرح می دهد. وی در مورد فاصله شهرها، وضع شهرها، نوع لباس وخوراک مردم، صنایع وکشاورزی، وضع آبیاری وباغ ها، نوع خرید وفروش و واحد پول شهرها، معتقدات دینی وسیاسی، عادات ورسوم اجتماعی مردم مناطق مختلف، حوادث و وقایع تاریخی ، وضع امنیت وآبادی شهر، اطلاعات گرانبهایی می دهد .(محمدرضا توکلی صابری، بی تا.. ۴۲-۲۸)
  3. آقای دکتر احمدعبدل زاده در مقاله اش ، انتقادات ناصر خسرو از طبقات مختلف اجتماعی چنین بیان می دارد، اندیشه محوری اکثر قصاید ناصر خسرو تقابل عقل است وتقلید عقل در اینجا نه آن عقلی که ملازم منطق یونانی وخردگرایی ضد دینی است بلکه از دیدگاه ناصر خسرو عقل عطایی است تو را از خدای از این رو انتقادات او از عناصر مختلف اجتماعی ، نقدی از روی غرض شخصی برای بدست آوردن خواسته های دنیوی نیست بلکه انتقادات ناصر خسرو از طبقات مختلف، بازتابنده ی واقعیات اجتماعی عصر اوست، واقعیت هایی که او در یمگان وهمه ی تاریخ اندیشه ی دینی ما را به بند کشید. انتقادات ناصر خسرو از طبقات مختلف اجتماعی در ۵ اصل است : امرا وحکام- اهل زمانه یا عامه ی مردم- پیروان مکاتب غیر اسلامی- حاجیان .(دکتر احمد عبدل زاده، بی تا،.. ۴۲-۴۵)
  4. دکتر مهدی محقق در مقاله ناصر خسرو محب اهل بیت بود چنین گفته است وی به شعری که می سرود اعتقاد داشت ومانند شاعرانی نبود که به اقتضای زمان شعرسرایی می کند ایشان اعتقادات ناصر خسرو را شیعه اسماعیلی واو را از محبان اهل بیت (ع) معرفی کرد وافزود: این عقیده در شعرهای ناصر خسرو هم نمود داشت ، به همین دلیل او خلیفه غاصب آن وقت بغداد را «دیو ملعون» معرفی می کند( دکتر محقق،.. بی تا)
  5. دکتر ذبیح الله صفا در کتابش، تاریخ ادبیات ایران جلد اول چنین گفته است تا پایان قرن چهارم هنوز بسیاری از خاندانهای اصیل ایرانی با همه سنتهای قدیم خود باقی بودند این خاندان ها در امور سیاسی وخدمات علمی دخالت داشته وازمیانشان رجال بزرگ برمی خاسته اند جغرافیا نویسان وجهانگردان قرن چهارم از عادات خوب ایرانیان احترام به « اهل بیوتات» قدیم را دانسته ونام عده ای از خاندانها را ذکر کرده اند که از عهد یعقوب لیث به بعد در خدمات مهم دیوانی شرکت ودخالت داشتند.( صفا، ۱۳۸۷: ..۴۷-۵۲)
  6. دکتر جعفر شعار در کتابش گزیده سفرنامه ناصر خسرو درباره سفرنامه اجتماعی چنین گفته است سفرنامه ظاهراً برای عامه مردم نوشته شده ودرباره مسائل مذهبی ساکت است واضح است که هیچ گونه شک وشبهه ای در صحت نسب فاطمیون نداشته است ودرباره حسن اداره امور وثروت وقناعت اومنیت وآسایش رعایای ایشان با شور و حرارت سخن گفته است آنچه در وصف قاهره ومساجد از جمله جامع الازهر وکوی وبرزن ها ومحلات دهگانه وباغ ها وساختمانها وحومه شهر می نویسد مایه اعجاب است (شعار، ۱۳۷۳:.. ۵۳-۶۲)
  7. دکتر غلام محمد طاهری مبارکه در کتابش برگزیده قصاید ناصر خسرو چنین بیان نموده، با ابوسعید برادرم به بازار امده تا به دکان موزه دوزی رسیدیم موزه خود را دادم تا مرمت کند وازشهر بیرون رویم که ناگاه در آن طرف غوغایی برخاست وموزه دوز بر اثر آن روان شد. بعداز ساعتی بازگشت، پاره ای گوشت بر سر درفش کرده ، من سوال کردم که چه غوغا بود واین چه گوشت است؟ موزه دوز گفت: همانا در این شهر از جمله شاگردان ناصر خسرو شخصی پیدا شده بود با علمای این شهر مباحثه کرده قول او را فقها انکار داشته هر یک به قول معتمدی تمسک می جویند و او از اشعار ناصر خسرو شعری بر طبق مطلب خود می خواند فقها از جهت ثواب او را پاره پاره کردند ومن نیز از گوشت او جهت ثواب بریدم چون بر احوال تلمیذ خود اطلاع یافتم تاب در من نمانده وموزه دوز را گفتم: موزه به من ده که در شهری شعر ناصر خسرو خواستن نمی تواند بود موزه را گرفتم وبا برادر خود از نیشابور بیرون آمدم این واقعه از شرح حال مجهول ناصر خسرو به نام «سرگذشت شخصی» در تاریخ ضبط شده است (طاهری مبارکه، ۱۳۸۲: ..۶۳-۷۱)
خواندن مطلب دیگر:  دسته بندی علمی - پژوهشی : طراحی مدل حل تعارض در شرکت بهره برداری نفت و گاز گچساران- قسمت ...

افرادی که دربارۀ دیوان ناصر خسرو کار کرده اند عبارتنداز:
آقای فریدون بدعی در کتاب ناصر خسرو لعل بدخشان
آقای دکتر محمدعلی زکی در مقاله اش «بررسی جامعه شناختی سفرنامه ناصر خسرو»
آقای دکتر محمدرضا توکلی صابری در مقاله اش «پابه پای ناصر خسرو در سفرها
آقای دکتر احمد عبدالله زاده در مقاله « انتقادات ناصر خسرو از طبقات مختلف اجتماعی
آقای دکتر مهدی محقق در مقاله« ناصر خسرو محب اهل بیت بود»
آقای دکتر ذبیح اله صفا در کتاب «تاریخ ادبیات ایران جلد اول»
آقای دکتر جعفر شعار در کتاب«گزیده سفرنامه ناصرخسرو»
آقای دکتر غلام محمد طاهری مبارکه در کتاب«برگزیده قصاید ناصر خسرو»« سلام باد بر خرد»
آقای سید حسن تقی زاده در کتاب« دیوان ناصر خسرو» «تحقیق در احوال ناصر خسرو»
آقای دکتر محمد دبیر سیاقی در کتاب« سفرنامه ناصر خسرو»
آقای دکتر محمد غلامرضایی در کتاب« شرح سی قصیده ناصر خسرو»
آقای دکترنادر وزین پور در کتاب«شرح آثار ناصر خسرو»« شاه کارهای ادبیات فارسی»
آقای ادوارد براند در کتاب«تاریخ ادبیات ایران جلد دوم»
آقای دکتر غلامحسین یوسفی در کتاب« چشم روشن»
آقای ماریا موسوی در کتاب« ناصر خسرو از مشاهیر ایرانی»
آقای محمد حسین حاجتی در کتاب« شعر ، ذوق وطاعت»
آقای دکتر رضازاده شفق در کتاب«تاریخ ادبیات ایران»

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت azarim.ir مراجعه نمایید.