پایان نامه های سری دوازدهم

دسترسی متن کامل – بررسی ‌رابطه فضای ‌مجازی و عام گرایی‌ کاربران ‌اینترنت در سازمان اسناد و کتابخانه …

به این‌گونه، تفسیر و کنار هم گذاردن تفاسیر بی‌پایانی از روایت‌های افراد مختلف به تنها منبعی که ــ احتمالاً ــ ما را به واقعیت نزدیک می‌کند تبدیل می‌شود. خود این تفسیر که در هرمنوتیک مورد بحث قرار می‌گیرد، دارای ساختاری شبکه‌ای است: هیچ تفسیری از دیگری برتر یا فروتر نیست؛ تا بی‌نهایت می‌توان تفاسیر مختلف از افراد مختلف درباره یک موضوع را به یکدیگر متصل کرد و به برداشت کلی از آنها اقدام نمود؛ حذف یا افزودن یک تفسیر، تأثیری در نابودی یا حیات مجموعه تفاسیر ندارد و… در نهایت هیچ‌ چیز شما را به قطعیت نمی‌رساند. به قول شایگان «همه‌جا]ی شبکه[ در حکم مرکز ]آن[ است، اما محیط ندارد.» (شایگان ۱۳۸۸: ۲۷۵)
شایگان بر آن است که هنگامی که بنیاد و پایه از میان رود، معارفی نیز که موضوع آنها شناخت منشأ و مبدأ است از میان می‌روند. نیچه در این‌باره می‌گوید: «پیشتر، تصور پژوهشگران آن بود که هنگامی که به سوی منشأ و مبدأ چیزها پیش می‌روند، به کشفیاتی جزئی دست می‌یابند که برای هرگونه عمل و داوری اهمیتی فوق‌العاده دارد، و حتی فرض بر آن بود که درک منشأ چیزها ضرورتاً رستگاری بشر را در پی خواهد داشت.» اما امروز «درک منشأ چیزها، از اهمیت آن کاسته است، در حالی که امور بی‌واسطه، آنچه در اطراف و در درون ماست، اندک‌اندک رنگ‌ها، زیبایی‌ها و معماها و معانی بسیاری بر ما عرضه می‌کنند که انسان پیشین حتی جرأت به خواب دیدن آنها را نیز نداشت.» بنابراین مفهوم بنیاد و منشأ بی‌اهمیت می‌شود و در عوض امر بی‌واسطه مورد توجه قرار می‌گیرد. نیچه در تداوم اندیشه خود روزنه امیدی برای تفکر بشر می‌یابد: آنچه امروز برای انسان جالب و تحسین‌برانگیز است، خودجوشی جهان و سیلان مداوم هرروزه آن است که همچون شاخه‌گلی در سپیده‌دمان در کمال زیبایی می‌شکفد. این بینش جدید از چیزها، حاصل ظهور فلسفه‌ای دیگر است؛ فلسفه «صبحگاهی»، فلسفه‌ای که زائر سرگردان جهان، در ضمن مکث‌ها و توقف‌هایش، در مسیر خود کشف می‌کند. اکنون تفکر، دیگر به سوی مبادی تخیلی ره نمی‌پیماید، بلکه به نزدیکترین و حیاتی‌ترین امور می‌پردازد، به پدیده‌هایی که در سحرگاه یک تکرار تازه، مسافران از‌پای‌افتاده را غافلگیر می‌کنند. (شایگان ۱۳۸۸: ۲۷۹)
درهم‌پاشی ساختارهای پایدار واقعیت و تفسیر آنها به صورت رخداد، به معنای آن است که حقیقت، دیگر شناختی عقلایی تلقی نمی‌شود، بلکه واقعه‌ای است که به هنگام تفسیر روی می‌دهد. زمانی که دیگر هیچ ارزش برتری وجود نداشته باشد که مبنا و پایه نهایی همه ارزش‌های دیگر، با هر درجه از عظمت، باشد، همه ارزش‌ها به طور عام همپایه خواهند بود. نظام ارزش‌ها که از سلسله‌مراتب خود بی‌بهره گشته، در فرایند بی‌پایان تغییر و تکامل به سیلانی از ارزش‌های «قابل تعویض با یکدیگر» تبدیل می‌شود که متافیزیک هستی به قعر آن فرو می‌رود و هرگونه برجستگی و تمایز کیفی را از دست می‌دهد. جان ر. اسنایدر، مترجم کتاب جیووانی واتیمو به زبان انگلیسی، به‌درستی می‌گوید: «این تجربه را می‌توان به طور کلی به قابلیت بی‌پایان واقعیت برای تفسیر تعریف کرد.» (شایگان ۱۳۸۸: ۲۸۰ و ۲۸۱)
با ظهور نیهیلیسم و تجربه وهمی هستی، انسان بیشتر با انتخاب‌های تفسیری سروکار دارد تا با ارزش‌های ثابت و لایتغیر. در نتیجه، مقوله‌های محکم و ثابت متافیزیک همچون حقیقت، هستی و منطق، بی‌رمق و تضعیف‌ شده و به وهم و افسانه تبدیل گشته‌اند. دولوز در این‌باره می‌گوید: «هنگامی که زندگی را نفی کنیم و بی‌ارزش شمریم، آن را به نیستی تبدیل کرده‌ایم. بی‌ارزش‌شماری همواره مستلزم تخیل و وهم است. از طریق وهم است که می‌توان چیزی را خلاف واقعیتش نشان داد و بی‌ارزش کرد، از طریق وهم است که چیزی را در تقابل با زندگی قرار می‌دهیم. بنابراین، از این طریق، کل زندگی غیر واقعی می‌شود و ظاهرِ صرف پنداشته خواهد شد.» با توسل به استعاره «هستی‌شناسی سست» واتیمو می‌توان فلسفه پست‌مدرنیته را تجربه وهمی و شیوه تفسیری آن را هستی‌شناسی تأویلی (هرمنوتیک) توصیف کرد. (شایگان ۱۳۸۸: ۲۸۱)
در این نظام ذهنی، عقل و احساس به یک اندازه کارکرد دارند. هیچ‌یک ما را به حقیقت رهنمون نمی‌شوند و هر دو هم می‌توانند ابزار کشف حقیقت باشند. همه چیز به برداشت ما بازمی‌گردد و کسی نمی‌تواند برای تفاسیر و برداشت‌های متنوع آدم‌ها ارزش‌گذاری کند و فاصله آنها را با حقیقت بسنجد، زیرا جای حقیقت در هستی نامعلوم است. در این نظام معنایی، فضا جای مکان را می‌گیرد؛ اگر در نظام قیاسی، گستره زیست فرهنگی و اجتماعی در محل و مکان خلاصه می‌شد و در نظام استقرایی در گستره دولت ملی، زیست‌جهان شبکه‌ای به تمام جهان گسترش می‌یابد. به طور خلاصه، گرایش مکانی انسان در این سه نظام فکری به ترتیب عبارت است از: محلی‌گرایی، ملی‌گرایی و جهان‌گرایی. این نظام معنایی به علم به عنوان روش کشف حقیقت بی‌اعتناست و در عوض به فناوری که دستاورد علم است بیشترین بها را می‌دهد. شناخت به زیست‌شناسی و عصب‌شناسی تبدیل شده‌ و هستی‌شناسی به فیزیک و کیهان‌شناسی تقلیل یافته است. به طور خلاصه علم در این سه نظام فکری به ترتیب عبارت است از علوم نقلی (دانش)، علوم تجربی، و فناوری. در سرنوشت بشر، به تاریخی بی‌انتها و تخت قائل است که نه آغازی دارد و نه پایانی. با وجود این، نسبت به فعالیت‌های مخرب بشر در پایان فاجعه‌آمیز حیات انسان ابراز نگرانی می‌شود و به حرکتی جهانی حول محیط زیست می‌انجامد؛ به جای بیان تحکمی و قطعی (در نظام قیاسی) یا توصیف (در نظام استقرایی)، به تفسیر پدیده‌ها می‌پردازد. به طور خلاصه بیان پدیدارها در این سه نظام به ترتیب عبارت است از: حکم، توصیف، و تفسیر. در هنر و ادبیات به ساختارشکنی و تلفیق آزادانه سبک‌ها دست می‌زند. در نسبت صنعت با طبیعت، گرچه طبیعت را همچنان در تسخیر دارد، اما به بازسازی فرهنگی طبیعت دست می‌یازد. در آموزش، تمرکزگرایی نهادهای آموزشی از میان رفته و همه‌جایی شده است. درباره فوق طبیعت، وجود و عدم آنها برابر و به یک اندازه امکان‌پذیر است؛ به‌ویژه پیشرفت‌های فناوری، بازسازی بسیاری پدیده‌های فوق طبیعی در دوره‌های گذشته را ممکن کرده است؛ در کیهان‌شناسی هیچ مرکزیتی برای عالم وجود ندارد و انسان لزوماً برترین و هوشمندترین مخلوق عالم نیست؛ وجود موجوداتی قدرتمندتر و باهوش‌تر از انسان در پهنه گیتی کاملاً معقول و امکان‌پذیر فرض می‌شود…
نمودار ۳: نظام شبکه‌ای (در هنر جدید، جهانی شدن، ساختارهای شبکه‌ای فناوری، اینترنت، جامعه آنارشی، و به طور کلی اندیشه پست‌مدرن)
نمودار شماره ۳: مدل شبکه‌ای
باید توجه داشت که این یک مدل ایده‌آل[۱۱۱] است و آنچه در اطراف خود می‌بینیم، نشان از حضور همزمان این سه مدل ذهنی دارد. ضمن اینکه هر فردی، می‌تواند به شکل تعارض‌آمیز و در آنِ واحد بخش‌هایی از این سه مدل را درهم‌آمیخته باشد. در واقع می‌توان تعارضات درونی جامعه و افراد را با عدم انسجام ذهنی آنها و تلاقی مدل‌های مختلف توجیه کرد. مثلاً در مدل ذهنی قیاسی، پذیرش حکومت خودکامه آسان‌تر است و وقتی دارندگان این مدل ذهنی با حکومت مردم‌سالار مواجه می‌شوند انسجام ذهنی آنها به هم می‌ریزد و بالعکس. یا اینکه نظام ذهنی شبکه‌ای با مفهوم ایدئولوژی در ساختارهای قیاسی همخوانی ندارد، از این رو در درک و تحمل آن دچار مشکل می‌شود. یا اینکه گفت‌وگو میان آن که با یقین سخن می‌گوید (ساختار ذهنی قیاسی دارد) با کسی که دچار شک محدود یا بی‌پایان است (ساختار ذهنی استقرایی یا شبکه‌ای دارد) بی‌حاصل و بدون تفاهم خواهد بود.
به طور خلاصه، ساختارهای ذهنی قیاسی را می‌توان خاص‌گرا تلقی کرد، ساختارهای ذهنی استقرایی را ‌خاص‌گرا ـ عام‌گرا نامید و ساختارهای ذهنی شبکه‌ای را عام‌گرا دانست. از این رو با تعریف ویژگی‌های هریک از این نظام‌های سه‌گانه و تبدیل آنها به گویه‌های مناسب می‌توان غلبه یکی از این ساختارهای ذهنی را در پرسش‌شوندگان تشخیص داد. از آنجا که میزان و چگونگی حضور در فضای مجازی، بر تغییر ساختار ذهنی از قیاسی به استقرایی و شبکه‌ای مؤثر فرض شده است، با اندازه‌گیری میزان و نحوه ارتباط با فضای مجازی می‌توان اثر فضای مجازی را بر ساختار ذهنی فرد و در نتیجه میزان عام‌گرایی و خاص‌گرایی او سنجید.
جمع‌بندی ویژگی‌هایی که شایگان، دلوز، گل‌محمدی، کاستلز، کی‌یرکگور و دریفوس در آثار خود مستقیم یا غیرمستقیم نام برده و در این پژوهش به آنها اشاره شده است، فهرستی از ویژگی‌های این سه مدل ذهنی در اختیار ما می‌گذارد که در بسیاری موارد با تقسیم‌بندی‌های مصطلحِ سنتی، مدرن و پست‌مدرن همخوانی دارد. در اینجا فهرستی مقایسه‌ای ارائه می‌شود که مبنای طرح پرسشنامه این تحقیق خواهد بود. لزوماً همه ویژگی‌هایی که برای هر یک از ساختارهای ذهنی سه‌گانه برشمرده شده است، به یک نسبت در عام‌گرایی و خاص‌گرایی افراد مؤثر نیستند. مثلاً به نظر می‌رسد افسون‌زدایی در ذهن استقرایی بیش از افسون‌زدگی جدید در ساختار ذهنی شبکه‌ای در عام‌گرایی فرد مؤثر باشد. اما به هر حال گرایش کلی ذهن شبکه‌ای به افقی کردن نظام ارزش‌های ذهنی، مصداق بارز عام‌گرایی فرهنگی است، همچنان‌که تغییر ساختار ذهنی قیاسی به استقرایی نیز، تیزی‌ها و تندی‌های ذهن را می‌گیرد و فرد را عام‌گراتر می‌کند. این وضعیت را در گرایش‌های سرزمینی می‌توان تشخیص داد. تغییر محل‌گرایی به ملی‌گرایی، بخشی از تعصبات فرد نسبت به محل را به نفع کشور تعدیل می‌کند و به این ترتیب ذهن او عام‌گراتر می‌شود؛ گرچه دولت‌های ملی سعی می‌کنند تعصبات را به سطح ملی منتقل نمایند. اما تجربه عام‌گرایانه ترجیح منافع و شخصیت ملی بر منافع و شخصیت محلی، فرد را آماده کنار گذاشتن سایر تعصبات قومی و ملی نیز می‌کند. به نظر می‌رسد جهان‌وطنی، فرهنگی روبه‌گسترش باشد و افراد جهان‌وطن محدود به مهاجران به سرزمین‌ها و فرهنگ‌های دیگر نباشند. رسانه‌ها و فضای مجازی در ایجاد یک دهکده جهانی که ساکنان آن از نشانه‌های مشترک استفاده می‌کنند و ذائقه و سلیقه آنها به هم نزدیک شده است نقش تعیین‌کننده‌ای بازی می‌کنند و در نتیجه مخاطبان و ساکنان این فضای مجازی و رسانه‌ای گرچه در مکان‌های ملی خود مستقرند، اما به‌تدریج وابستگی خود را به هویت ملی و محلی خود از دست می‌دهند.
جدول شماره ۱ـ۲: مقایسه ویژگی‌های نظام‌های ذهنی

ردیف ویژگی ذهن قیاسی
(سنتی)
ویژگی ذهن استقرایی
(مدرن)
ویژگی ذهن شبکه‌ای
(پست‌مدرن)
مرجع
۱ افسون‌زدگی افسون‌زدایی افسون‌زدگی جدید شایگان
۲ حکم (یقین) توصیف (شک محدود) تفسیر (شک بی‌پایان) شایگان
۳ هماهنگی با طبیعت
برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت  fotka.ir  مراجعه نمایید.