پایان نامه موانع بانکداری اسلامی//انواع عقود اسلامی

۲-۹-۲-۱ قرض الحسنه

قرض الحسنه ، عقدیه که به موجب اون یکی از دو طرف (قرض دهنده) مقدار معینی از مال خود رو به طرف دیگه (قرض گیرنده) تملیک می کنه که قرض گیرنده مثل و یا در صورت محال بودن،قیمت اون رو به قرض دهنده رد کنه. قرض الحسنه عقدی لازمه و از این رو بدهکار نمی تونه قبل از انقضای مدت ،طلب خود رو مطالبه کنه. از نظر مدت زمان ، قرارداد قرض الحسنه به صورت میانگین از سلف و فروش اقساطی که قرارداده های کوتاه مدت هستن زمان بیشتری می بره و از مشارکت مدنی و جعاله که عقود بلندمدت هستن کوتاه تره.( مجموعه مقالات وسخنرانیای دهمین جلسه بانکداری اسلامی، ۱۳۵)

موارد اعطاء (کاربرد)

آثار اقتصادی عقد قرض الحسنه

طبق اصل پیگو و براساس قانون نزولی بودن مطلوبیت پایانی درآمد، آخرین واحدهای درآمدی واسه افراد پر درآمد از مطلوبیت کم تری برخورداره. در مقابل آخرین واحدهای درآمدی واسه افراد کم درآمد از مطلوبیت بیش تری برخورداره؛ پس صاحبان درآمدهای بالا در جدا شدن بخش مزبور از درآمدهای شون و انتقال اون به گروه های پایین درآمدی، حساسیت چندانی نشون نمی بدن. حال با در نظر گرفتن جایزه الهی ای که واسه قرض الحسنه در نظر گرفته شده ثروتمندان انگیزه بیش تری در پرداخت قرض الحسنه از خود نشون میدن. پرداخت قرض الحسنه در این شرایط ضمن این که مطلوبیت کل جامعه از افزایش می دهد، کاهش فقر و بهتر شدن وضعیت پخش درآمد رو به دنبال داره.) دادگر ۱۳۸۰(

اون چیزی که در قرض الحسنه اهمیت پیدا می کنه نقش بیشتر بخش خصوصی و اتکای کم تر به دولت در تأمین نیازمندان و ایجاد توازن اقتصادیه و قرض الحسنه می تونه به عنوان یکی ازبهترین وسایل موثر در سیستم بانکی باشه و واسه اون دسته از آدما که بضاعت کافی واسه تأمین مالی نیازای عمومی و لازم خود رو ندارن، قدرت مالی نسبی رو ایجاد کنه. بعضی از آثار قرض الحسنه عبارتند از(میر معظی ۱۳۷۴):

  1. افراد معمولا همه وجوهی که در اختیار دارن مصرف یا سرمایه گذاری نمی کنن بلکه همیشه بخشی ازآن رو به صورت نقد یا شبه پول نگه می دارن این وجوه رو معمولا مردم قرض میدن پس اولین اثر اون به جریان افتادن وجوه راکده.
  2. چون این وجوه در اختیار بقیه مصرف کنندگان و تولیدکنندگان قرار میگیره و درخواست اونا تأمین می شه، رفاه و تولید کل در اقتصاد بالا میره.
  3. جریان اطلاعات در اقتصاد زیاد می شه چون خواهندگان واسه بیان درخواست و توجیه اون باید اطلاعات خود رو ارائه بدن.
  4. در اثر منتشر کردن و ازدیاد جریان اطلاعات، خطر و نا اطمینانی در اقتصاد کم میشه.
  5. گسترش قرض الحسنه موجب بهبود پخش درآمد میان قشرهای جور واجور می شه .
  6. کارایی اقتصادی بالا میره.
  7. ۷. در آخر ، به دنبال آثار فوق، گسترش خدمت قرض الحسنه می تونه از شدت تورم و رکود جلوگیری کنه )مجموعه مقالات و سخنرانیای دهمین جلسه بانکداری اسلامی، مقاله سید کاظم بالاترین جایگاه، ص ۱۳۳ (.

 

۲-۹-۲-۲ عقود مشارکتی

الف) مشارکت مدنی

یعنی درآمیختن سهم الشرکه نقدی و غیر نقدی واسه افراد حقیقی یا حقوقی زیاد به راه مشاع به خاطر انتفاع، طبق قرارداد. مشارکت مدنی درتأمین پول و پله و سرمایه لازم در امور تولیدی، بازرگانی و خدماتی استفاده میشن.( موسویان، فیروزآبادی ، ۱۱۷،۱۳۸۷(

ب) مشارکت حقوقی

مشارکت حقوقی یعنی: تأمین یه تیکه از سرمایه شرکتای سهامی جدید و یا خرید یه تیکه از سهام شرکتای سهامی موجود. مشارکت حقوقی منحصرا در شرکتای سهامی عام و خاص انجام قبول می کنه و واسه تأمین تسهیلات بلندمدت لازم واحدهای تولیدی ،بازرگانی ،خدماتی استفاده میشن.)موسویان، فیروزآبادی، ۱۱۸، ۱۳۸۷(

ج) مضاربه

مضاربه ، قراردادیه که به موجب اون یکی از دو طرف (مالک) مسئول تأمین سرمایه نقدی می شه با قید اینکه طرف دیگه (عامل) با اون تجارت کرده و در سود حاصله شریک باشن.

عامل درعقد مضاربه مثل امین حساب می شه؛ یعنی در صورت وارد شدن خسارت یا از بین رفتن سرمایه مضاربه ،عامل ضامن نیس بلکه خسارت متوجه به سرمایه س ، مگه اینکه عامل در حفاظت سرمایه کوتاهی کرده باشه. درواقع اینجا عامل خطر از دست دادن وقت و نیروی کار رو تقبل می کنه و زیان کاملً به سرمایه می رسه. (محقق حلی،شرایع الاسلام، ص ۲۸۶)

در قرارداد مضاربه شرطه که سرمایه گذاری فقط در کار تجارت باشه، پس هروقت هدف از سرمایه گذاری کارای دیگه مانند کشاورزی ، صنعت و چیزای دیگه ای به جز اینا باشه عقد مضاربه غلطه(امام خمینی،۵۷۷،۱۳۷۷).

مضاربه از جمله عقود جایز و تسهیلات کوتاه مدت بیشترین حد یه ساله س.

د) مزارعه

مزارعه قراردادیه که به موجب اون یکی از دو طرف (مزارع) زمین مشخصی رو به مدت معینی به طرف دیگه(عامل) میده تا در زمین نامبرده زراعت کرده و حاصل بین مزارع و عامل تقسیم شه(امام خمینی،۶۰۳،۱۳۷۹).

مزارعه عقدی لازم و یکی از روشای تأمین مالی کوتاه مدت دربخش کشاورزی حساب می شه چون بیشترین حد مدت مزارعه یکساله مگه اینکه دوره زراعی زراعت موضوع قرارداد بیشتر از یه سال باشه(هدایتی ،۱۵۱،۱۳۸۲)

بانکا می تونن به خاطر افزایش بهره وری و تولید اجناس کشاورزی به عنوان مزارع ، اراضی مزروعی رو که مالک اونا بوده و یا ملکی باشه که به هر عنوان مجاز در تصرف و به کار گیری اون باشن، طبق قرارداد به مزارعه واگذارنمایند.